Dziedzictwo i krajobraz miejski

Wprowadzenie

Nina Juzwa

DZIEDZICTWO KULTUROWE I KSZTAŁTOWANIE KRAJOBRAZU MIEJSKIEGO

Kształtowanie krajobrazu miejskiego oznacza zarówno czas współczesny jak i nasze wyobrażenia o przyszłości. „Przyszłość”, powiada profesor Zygmunt Bauman.. jak dawniej wymyka się kontroli… w tych warunkach najlepiej byłoby nie mieć przyszłości, ponieważ jednak takie rozwiązanie nie jest osiągalne, wypada szukać działań zastępczych …. Żyć chwilą i zadbać o to by pozostałości chwili nie zaśmiecały placu gier” [1]. Mówiąc o kształtowaniu krajobrazu miejskiego na łamach Platformy „MIASTO”  myślimy o dzisiejszym wizerunku miast polskich, ale myślimy także o działaniach ważnych dla jego dalszego kształtowania. Jednakowoż  trudno  byłoby wskazać problemy, które zadecydują o znaczeniu rozwiązań urbanistycznych, zwłaszcza takich, które będą najważniejsze dla przyszłych pokoleń,  moglibyśmy mówić o marzeniach: o mitach przyszłości w których zawsze istnieje nowy wspaniały świat jutra. Jednak idąc dalej za radą Profesora;  rozsądnym działaniem, byłoby określenie  cech istotnych dla rzeczywistości oraz tych które ważne zdają się dla jej  poprawienia.

Ideowym założeniem platformy „MIASTO” będzie zatem, wskazywanie na rozwiązania współczesnej urbanistyki ważne dla zachowania dziedzictwa kulturowego miejsca oraz ważne dla przemian w kształtowaniu krajobrazu miejskiego.

Współczesną Europę, w tym także Polskę, charakteryzuje krajobraz miejski. W miastach mieszka ponad połowa  mieszkańców. W Polsce cechą charakterystyczną jest znakomita przewaga miast małych i miast średniej wielkości.  W 2013 roku było w Polsce 908 miast, w tym 66 na prawach powiatu, znakomitą większość stanowią miasta małe i średnie z przewagą miast niewielkich. Na przełomie wieków gremia międzynarodowe powodowane  troską o procesy ludzkiej działalności zredagowały podstawy działań  w sprawie środowiska i rozwoju przestrzennego także w miastach. Odtąd w planowaniu przestrzennym   respektowanie zasad zrównoważonego rozwoju w sensie gospodarczym i społecznym stało się kryterium równie ważne jak ochrona środowiska, jak zachowanie dziedzictwa i zróżnicowania kulturowego.  

Miasto  jest najbardziej widocznym efektem przemian gospodarczych i społecznych współczesności,  jest najbardziej  konsekwentnym wizerunkiem  procesów globalizacyjnych; ekspansji   efektów cywilizacji konsumpcyjnej wobec  regresu  kultury  lokalnej. Rosnące  zróżnicowanie przestrzeni miejskiej, a raczej jej fragmentów na mniej i bardziej atrakcyjne odbywa się także   wobec konkurencyjności  innych ośrodków miejskich. W tej grze, miasta wykorzystują  różne walory z, których  największym jest atrakcyjna, zróżnicowana kulturowo i architektonicznie przestrzeń miejska. To w jaki sposób odbywa się zagospodarowanie przestrzeni, korzystanie z jej zasobów zwłaszcza tych  nieodnawialnych, a w tym terenu, zawiera się  istotne przesłanie dotyczące wykorzystania obszarów zdegradowanych – wymagających odnowy, przy jednoczesnym  nierozprzestrzenianiu zabudowy na tereny dotychczas niezurbanizowane. 

Jakość przestrzeni miejskiej, w sensie atrakcyjności architektonicznej  – urody miejsca -  staje się integralnym czynnikiem ważnym dla rozwoju, szczególnie w problematyce konkurencyjności miast i regionów. W  starożytnej Grecji  kolebce miast europejskich  – pojęcie piękna wiązało się z moralnością, myślą  i rozumem. Uważano że piękno polega na doskonałości struktury wynikającej z zachowania harmonii i wzajemnej proporcji poszczególnych elementów.   Dziś mówiąc o  rozwoju zrównoważonym miast polskich mówimy także estetyce przestrzeni miejskiej, o docenieniu  znaczenia dziedzictwa kulturowego  a właściwie mówimy o urodzie miasta.

Geometria, proporcja, koloryt, percepcja przestrzeni miejskiej pozwalają na odczuwanie piękna miasta także w sensie pozamaterialnym, bowiem na nasze odczucia i postrzeganie oprócz czynników materialnych znaczenie mają także czynniki  kulturowe, społeczne.  Za aktualnością tak rozumianego piękna miasta wypowiada się także filozof Hans Georg Gadamer[2], który zauważa , że kryterium piękna posiada znaczenie uniwersalne i ponadczasowe, pozwala bowiem dokonywać ocen, które przebiegają ponad powszechnie przyjętymi normami, takimi jak wielkość, wiek, funkcjonalność, stan miasta techniczny. Oceniając piękno miasta oprócz wymiaru fizycznego, geometrii rozwiązań urbanistycznych potrafimy ocenić także wymiar duchowy, niematerialny miejskiej przestrzeni.

 

[1] Bauman Zygmunt ”Pięć przewidywań i mnóstwo zastrzeżeń”, str 78-79 [w] „Futuryzm miast przemysłowych..100 lat Wolfsburga i Nowej Huty” wyd. korporacja halard, Kraków 2007

[2]Gadamer H.G. Aktualność piękna [w] Kunst Heute, 2009,